Çalışana kaç gün yıllık izin vermek zorundasınız?

Kimleri kapsar

Yasal yıllık izni, İş Kanunu (No. 4857) kapsamında iş sözleşmesiyle çalışan herkese bir tam yıllık kıdemden sonra vermeniz gerekir: normal, kısmi süreli, çağrı üzerine ve düzensiz/denkleştirilmiş çalışanların hepsi kapsam içindedir. Özel istihdam bürosundan gelen geçici çalışanda yükümlülük büroya aittir (kendiniz görevlendirdiyseniz sizde kalır). Gerçekten bağımsız (serbest meslek) kişilere ve bir yıldan az süren mevsimlik/kampanya işlerine yasal izin vermek zorunda değilsiniz (md. 53). İş Kanunu kapsamı dışındakiler (örneğin ev hizmetleri) Türk Borçlar Kanunu'na tabidir: yılda en az 2 hafta, 18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyükler için 3 hafta (TBK md. 422).

Kaç gün vermek zorundasınız

Bunlar her tamamlanan hizmet yılı için asgari sürelerdir. Aynı işverenin farklı işyerlerindeki kıdem birlikte sayılır ve izin yılı, takvim yılına göre değil her çalışanın işe başlama tarihine göre işler.

Örneklerle gün sayısı

Yarı zamanlı çalışma ve ilk yıl

Yarı zamanlı, çağrı üzerine ve düzensiz çalışanlara da aynı kıdem kademesindeki tam süreli çalışanla aynı gün sayısını verin · 14 günü üç günlük haftaya göre kısamazsınız (Yönetmelik md. 13). Gün sayısı orantılı olmasa da maliyet, izin ücreti onların daha düşük ücretini yansıttığından orantılı kalır. Hiçbir çalışan bir tam yıllık hizmetini (deneme süresi dâhil) doldurmadan izne hak kazanmaz: ilk yıl içinde ayrılanlar için yasal oransal hak yoktur (çoğu işveren yine de gönüllü öder).

Uygulamada dikkat edilecekler

• Kademeler bir tabandır, tavan değil · her zaman daha fazlasını verebilirsiniz (asgarinin üzeri sözleşmeseldir, kurallarını yazılı belirleyin).
• İzin ilke olarak kesintisiz kullandırılır; anlaşmayla bir bölümü en az 10 gün olmak kaydıyla parçalanabilir (7+7 bölünme hukuka aykırıdır).
• İzin ücreti izin başlamadan önce peşin ödenir; kullanılmayan izin iş sürdükçe birikir, fesihte para olarak ödenir. Zamanlama, izin kurulu, yol izni, mahsup yasağı ve para cezaları aşağıdaki bölümdedir.

Resmi tatiller

Türkiye'de 2429 sayılı Kanun'a göre 15,5 gün ulusal bayram ve genel tatil vardır. Kullanılan yıllık iznin içine denk gelen bu tatiller ile hafta tatili (genellikle pazar) izinden sayılmaz (md. 56). Dikkat: cumartesi hukuken iş günüdür, bu yüzden 5 gün çalışılan bir işyerinde çalışılmayan cumartesi, sözleşme cumartesiyi hafta tatili olarak belirlemedikçe Yargıtay içtihadına göre izinden sayılır. Tam takvim aşağıdadır.

Kanun ne diyor

Yıllık izin, İş Kanunu'nun (No. 4857, 2003) 53 ile 61. maddeleri arasında düzenlenir ve Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği (Resmî Gazete 03.03.2004) ile ayrıntılandırılır. Ulusal bayram ve genel tatiller, Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında 2429 sayılı Kanun'da (1981) yer alır.

Madde 53 · hak ve süre

İşe başladığı tarihten itibaren, deneme süresi dâhil, en az bir yıllık hizmeti dolduran çalışan yıllık ücretli izne hak kazanır ve bu haktan vazgeçilemez. Asgari süreler: bir yıldan beş yıla (beşinci yıl dâhil) kadar hizmet için 14 gün, beş yıldan fazla on beş yıldan az için 20 gün, on beş yıl (dâhil) ve fazlası için 26 gündür. On sekiz ve daha küçük yaştaki çalışanlar ile elli ve daha yukarı yaştaki çalışanların izni 20 günden az olamaz ve yer altı maden işçilerine her kademede dört gün eklenir. Son fıkra, nitelikleri gereği bir yıldan az süren mevsimlik ve kampanya işlerini kapsam dışında bırakır. 20 günlük kademenin tam basamağı konusunda: kanun "beş yıl dâhil = 14" dediğinden, baskın yorum, bir ile beş yıl arasında kazanılan iznin 14 gün olduğu ve ilk 20 günlük hakkın hizmet beş yılı geçtiğinde (uygulamada altıncı yıl tamamlanınca · 5 yıl 1 gün kıdem yine 14 gün, 6 yıl 1 gün kıdem 20 gün) doğduğu yönündedir. Bazı yorumcular basamağı bir yıl önce koyar; sınırdaki bir çalışan için önemliyse iş hukuku danışmanınıza doğrulatın.

Madde 54 ve 55 · hak kazanma mekaniği

Hak kazanmaya esas bir yıl, işe başlama tarihinden itibaren, aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen süreler birleştirilerek sayılır ve sonraki her hak yıl dönümünde doğar. Madde 55, hak hesabında çalışılmış gibi sayılan devamsızlıkları sıralar: yasal doğum izni, belirli bir tavana kadar hastalık izni, yıllık iznin kendisi ve hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatiller bunların içindedir.

Madde 56 · iznin nasıl kullanıldığı

İzin ilke olarak hak kazanılan yılı izleyen yıl içinde kesintisiz kullandırılır. Nisan 2016 değişikliğinden (6704 sayılı Kanun) bu yana taraflar, "bir bölümü on günden aşağı olmamak" koşuluyla izni parçalara bölmeyi kararlaştırabilir; önceki üç parça sınırı kaldırılmıştır. Yıl içinde verilen diğer ücretli veya ücretsiz izinler, dinlenme veya hastalık izni yıllık izinden mahsup edilemez. İzin süresine denk gelen ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izinden sayılmaz · cumartesi tuzağının kaynağı budur: işyeri pazartesiden cumaya çalışsa bile cumartesi hukuken iş günüdür, bu yüzden yerleşik Yargıtay içtihadı, sözleşme veya toplu iş sözleşmesi cumartesiyi hafta tatili olarak belirlemedikçe cumartesileri izinden düşer (bir sözleşme cumartesiyi hafta tatili sayıp yine de açıkça izinden düşülmesini de kararlaştırabilir). Madde 56 ayrıca yol izni kuralını içerir: iznini başka yerde geçirecek çalışana, talep ve belge üzerine, yolda geçecek süre için en fazla dört güne kadar ücretsiz izin verilir. İşveren izin kayıtlarını tutmak zorundadır ve asıl işveren, alt işverenin çalışanlarının izinlerini kullanıp kullanmadığını denetlemekle yükümlüdür.

Madde 57 · izin ücreti

İzin dönemine ait ücreti, izin başlamadan önce peşin ödemeniz veya avans olarak vermeniz gerekir. İzin ücreti çıplak ücrettir (günlük temel ücret çarpı izin günü); fazla mesai, prim ve sosyal yardımlar hariçtir. İznin içine denk gelen tatil ve hafta tatili günleri, olağan kurallara göre ayrıca ödenir.

Madde 58 · izinde başka işte çalışma yasağı

İzinde ücret karşılığı başka bir işte çalışan çalışandan, ödenen izin ücreti geri istenebilir.

Madde 59 · fesihte ödeme ve zamanaşımı

İş sözleşmesi herhangi bir nedenle sona erdiğinde, hak kazanılıp kullanılmayan tüm iznin ücreti, fesih tarihindeki ücret üzerinden çalışana (veya mirasçılarına) ödenir. Kullanılmayan izin, iş sürdüğü sürece düşmez; 2017'de 7036 sayılı Kanun'la eklenen Ek Madde 3 uyarınca izin ücreti alacağının zamanaşımı, fesihten itibaren işleyen beş yıldır.

Madde 60 ve 61 ile Yönetmelik

Yönetmelik usulü düzenler: bir ay önce yazılı izin talebi (md. 7), tarih konusunda işverenin son sözü · md. 8, izin kurulunun veya işverenin çalışanın istediği tarihle bağlı olmadığını açıkça belirtir · 100'den fazla çalışanı olan işyerlerinde izin kurulu (md. 15), nisan başı ile ekim sonu arasında toplu izin (md. 10) ve (md. 13) kısmi süreli ve çağrı üzerine çalışanların yıllık izinden tam süreli çalışanlar gibi yararlanacağı ve farklı işleme tabi tutulamayacağı kuralı. Madde 61, izin ücreti üzerinden sosyal sigorta primlerinin işlemeye devam etmesini sağlar. Madde 56, 57, 59 veya Yönetmelik ihlalleri, md. 103 kapsamında etkilenen her çalışan için ayrı idari para cezasına yol açar; ceza her yıl yeniden değerlenir.

2429 sayılı Kanun · tatiller

Kanun 15,5 gün ulusal bayram ve genel tatil belirler: 1 Ocak, 23 Nisan, 1 Mayıs, 19 Mayıs, 15 Temmuz, 30 Ağustos, Cumhuriyet Bayramı (28 Ekim saat 13.00'te başlayan 1,5 gün), Ramazan Bayramı (3,5 gün) ve Kurban Bayramı (4,5 gün); dinî bayramlar arife günü saat 13.00'te başlar. 28 Ekim öğleden sonrası ile bayram arifeleri yasal yarım gün tatildir ve dinî bayram tarihleri ay takvimine göre her yıl kayar. Pazara denk gelen tatil pazartesiye kaydırılmaz · o gün kaybolur. Kanun'un tek uzatma kuralı ters yönde işler: cuma akşamı sona eren her ulusal bayram veya genel tatili ertesi cumartesinin tamamına uzatır ve özel işyerlerini 29 Ekim'de kapalı tutmaya zorlar.

Sıkça sorulan sorular

Kaynaklar

• İş Kanunu No. 4857 · mevzuat.gov.tr (madde 53-61)
• 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun · mevzuat.gov.tr
• Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği · Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
• Türk Borçlar Kanunu madde 422 · Prof. Dr. İlhan Helvacı (kapsam dışı çalışanların izni)